ŁUK TYTUSA W KOLORZE

W 2012 r. zespół historyków, naukowców i archeologów zaczął badać Panel Łupów na Łuku Tytusa, mając nadzieję, że uda się odkryć i zrekonstruować pierwotne kolory tego niezwykłego dzieła sztuki.

Łuk Tytusa w Rzymie upamiętnia triumfalny pochód generała (w późniejszym czasie cesarza) Tytusa w 71 r. n.e., po wojnie z Żydami i zburzeniu Jerozolimy rok wcześniej. Znajduje się on na Świętej Drodze prowadzącej na Forum Romanum; poświęcony został „boskiemu Tytusowi” przez senat oraz lud Rzymu podczas panowania cesarze Domicjana, około roku 81.

Podczas triumfalnej parady rzymscy żołnierze Tytusa nieśli łupy z Jerozolimy. Starożytny historyk Flawiusz, który prawdopodobnie był obecny przy tej okazji, opisuje ową scenę w „Wojnach żydowskich”:

„Większość łupów niesiono w niedbałych stertach; wyróżniały się wśród nich jednak zdobycze z Jerozolimy. Należał do nich złoty stół [chlebów pokładnych], ważący wiele talentów, a także świecznik, podobnie sporządzony ze złota. (...) Potem, już na sam koniec, niesiono kopię żydowskiego prawa [Torę].”

W 2012 r. szukaliśmy śladów starożytnego pigmentu na menorze. Zidentyfikowaliśmy najpierw fragmenty, które by nas interesowały, za pomocą fotografii i wideomikroskopu przymocowanego do długiej tyczki. Przetestowaliśmy następnie te obszary spektrometrycznie, techniką, która wykorzystuje białe światło i spektrometr do zmierzenia długości fal światła odbijanego z powierzchni.

Każdy pigment ma unikatową sygnaturę świetlną, działającą podobnie, jak odciski palców. Pomiary z menory wskazują na żółtą ochrę, co potwierdza, że barwy na panely miały przypominać złoty kolor oryginału przyniesionego z Jerozolimy.

Na podstawie obrazu ze skanera laserowego stworzono szczegółowy, trójwymiarowy model komputerowy. Korzystając z dzieł literackich, rzymskich malowideł ściennych, śladów kolorów odkrytych na innych rzymskich rzeźbach, danych archeologicznych i naukowej intuicji zaczęliśmy wyobrażać sobie pierwotny wygląd Panelu Łupów. Trójwymiarowy skan i kolory umożliwiły nam podkreślenie mało widocznych szczegółów rzeźby, takich jak pasy żołnierzy czy poduszeczki na ich ramionach.

Niektórzy żołnierze nieśli tabliczki opisujące przedmioty niesione w triumfalnym pochodzie. Trójwymiarowy skan pozwolił nam zrekonstruować delfiny na środkowym znaku oraz dodać napisy, jakich domyśliliśmy się na podstawie opisu Flawiusza: „Święte skarby Żydów”, „Świecznik Żydów” oraz „Prawo Żydów”.

Z upływem wieków wiele oryginalnych głów uległo zniszczeniu. Odtworzyliśmy je, klonując jedną zachowaną głowę i dodając ją do torsów pozostałych żołnierzy. Zrekonstruowaliśmy też lampy na ramionach świecznika w oparciu o jedną zachowaną lampę oraz inne rzymskie eksponaty. Naprawiliśmy również stół chlebów pokładnych, wypełniając jego nogi oraz dwa stojące na nim kubki.

Ta rekonstrukcja zawiera wiele spekulacji na temat tego, jak ów rzymski relief mógł wyglądać blisko dwa tysiące lat temu. Mamy nadzieję, że dzięki dalszym testom uda się w przyszłości osiągnąć pewniejszą wersję.